Strona g│ˇwwna serwisu biblioteki - www.cbr.edu.pl

Rolniczy Magazyn Elektroniczny

             Centralna Biblioteka Rolnicza

Wrzesie┼ä 2006   Nr 15   ISSN 1734-3070


strona g┼é├│wna biblioteki poprzednia strona      strona 36     nast─Öpna strona spis tre┼Ťci    redakcja


Przegl─ůd Prasy Rolniczej
Ochrona ro┼Ťlin


Mikotoksyny ÔÇô realne zagro┼╝enie
(Kukurydza 2006, nr 1, s.59-62)

     Organizm tzw. grzyb├│w ni┼╝szych uformowany jest z grzybni sk┼éadaj─ůcej si─Ö z pojedynczych nitkowatych strz─Öpek, tworz─ůcych ple┼Ť┼ä. Wiele gatunk├│w grzyb├│w ple┼Ťniowych wydziela do ┼Ťrodowiska substancje toksyczne dla cz┼éowieka i zwierz─ůt ÔÇô zwane mikotoksynami. W procesie rozk┼éadu substancji organicznej mikotoksyny pe┼éni─ů okre┼Ťlone funkcje, dzia┼éaj─ůc statycznie na rozw├│j innych konkurencyjnych drobnoustroj├│w. Obserwacje bakteriostatycznego dzia┼éania grzyb├│w i zbadanie sk┼éadu ich produkt├│w metabolizmu, da┼éy podstaw─Ö produkcji wielu lek├│w np. wi─Ökszo┼Ťci antybiotyk├│w, kt├│re powszechnie dzi┼Ť wykorzystujemy. Co innego jednak lek produkowany w kontrolowanych warunkach i ┼Ťci┼Ťle dozowany, a co innego mieszanina nierozpoznanych pod wzgl─Ödem ilo┼Ťciowym i jako┼Ťciowym produkt├│w wt├│rnego metabolizmu grzyba, kt├│ra mo┼╝e trafi─ç si─Ö w po┼╝ywieniu lub paszy zwierz─ůt.
     Mikotoksyny wytwarzane s─ů przede wszystkim przez grzyby nale┼╝─ůce do trzech rodzaj├│w: Aspergillus, Penicillium i Fusarium (tab.1).
 
    
 
    
    
 
     Grzyby te rozwija─ç si─Ö mog─ů na wielu produktach ro┼Ťlinnych. Tworzenie niebezpiecznych metabolit├│w nast─Öpuje najcz─Ö┼Ťciej: w trakcie rozwoju ro┼Ťlin na polu lub na skutek niew┼éa┼Ťciwego zbioru i magazynowania. Na obecno┼Ť─ç toksycznych metabolit├│w wytwarzanych przez grzyby du┼╝y wp┼éyw maj─ů dwa czynniki ┼Ťrodowiskowe: wilgotno┼Ť─ç i temperatura. W zale┼╝no┼Ťci od rodzaju , mikotoksyny mog─ů dzia┼éa─ç mutagennie, kancerogennie i estrogennie.
     Grzyby ple┼Ťniowe, kt├│re mog─ů by─ç ┼║r├│d┼éem mikotoksyn mo┼╝na umownie podzieli─ç na dwie podstawowe grupy:
  •  Grzyby ple┼Ťniowe, kt├│re rozwijaj─ů si─Ö najcz─Ö┼Ťciej w okresie magazynowania ÔÇô na ┼║le przechowywanych produktach ro┼Ťlinnych, paszach i produktach spo┼╝ywczych (najcz─Ö┼Ťciej Aspergillus spp. i Penicillium spp.).
     Do najgro┼║niejszych mikotoksyn w tej grupie zalicza si─Ö: aflatoksyny B1, B2, G1, G2, ochratoksyna A oraz wyst─Öpuj─ůca najcz─Ö┼Ťciej w owocach patulina.
     Aflatoksyny wytwarzaj─ů g┼é├│wnie gatunki z rodzaju Aspergillus. Pozosta┼éo┼Ťci aflatoksyn wykrywano w w─ůtrobie, w nerkach i w mi─Ö┼Ťniach. Aflatoksyna B1 wywo┼éuje uszkodzenia w─ůtroby. W organizmach ssak├│w aflatoksyna B1 ulega degradacji, przekszta┼écaj─ůc si─Ö w aflatoksyn─Ö M, kt├│ra poprzez gruczo┼é mlekowy przechodzi do mleka. Po spo┼╝yciu ┼╝ywno┼Ťci lub paszy ska┼╝onej aflatoksynami, zaobserwowano wi─Öksz─ů zapadalno┼Ť─ç na nowotwory w─ůtroby, zar├│wno u cz┼éowieka jak i zwierz─ůt.
     Ochratoksyny (A i B) s─ů metabolitami grzyb├│w ple┼Ťniowych nale┼╝─ůcych do rodzaj├│w Aspergillus, Penicillium i Trichoderma. Ochratoksyna A jest bardzo niebezpieczna dla zdrowia. Wyst─Öpuje ona w ziarnie zb├│┼╝ oraz produktach ich przerobu. Objawem ochratoksykozy s─ů najcz─Ö┼Ťciej choroby nerek, a p├│┼║niej ich zwyrodnienia. Wykazano, ┼╝e ochratoksyna jest zab├│jcza przy zawarto┼Ťci 200 mg/kg paszy.
  •  Grzyby rozwijaj─ůce si─Ö na ro┼Ťlinie uprawnej w okresie jej os┼éabienia lub te┼╝ na ro┼Ťlinach pozostaj─ůcych d┼éu┼╝szy czas na polu po uzyskaniu dojrza┼éo┼Ťci ÔÇô grzyby z rodzaju Fusarium spp. Do najwa┼╝niejszych mikotoksyn fuzaryjnych zalicza si─Ö:
    •  Trichoteceny: deoksynavalenol (DON), nivalenol (NIV), T-2,dwuacetooksyscirpenol (DAS)
    •  Zearalenon (ZEA)
    •  Fumonizyny.
     Trichoteceny, podobnie jak aflatoksyny s─ů silnymi truciznami w─ůtroby. Do najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ůcych nale┼╝─ů: toksyna T-2 i womitoksyna (DON). Objawy po spo┼╝yciu trichotecen w ┼╝ywno┼Ťci mog─ů by─ç r├│┼╝norodne. Nale┼╝─ů do nich biegunki oraz anoreksja wywo┼éana stanami zapalnymi nab┼éonka jelita cienkiego. Na ziarnie zb├│┼╝ uprawianych w strefie klimatycznej umiarkowanej najcz─Ö┼Ťciej wyst─Öpuj─ů grzyby Fusarium culmorum i Fusarium graminearum wytwarzaj─ůce DON. Z kolei toksyna T-2 wyst─Öpuje cz─Ö┼Ťciej w bardzo ch┼éodnych warunkach Europy P├│┼énocnej.
     Zearalenon, czyli toksyna F-2 jest metabolitem grzyb├│w Fusarium graminearum i Fusarium culmorum, kt├│re rozwijaj─ů si─Ö na zbo┼╝ach, w tym szczeg├│lnie na kukurydzy. Stwierdzono, ┼╝e powoduje ona przedwczesny rozw├│j p┼éciowy i jego zaburzenia, objawiaj─ůce si─Ö m.in. przerostem organ├│w p┼éciowych. Dawki rz─Ödu 10 mg/kg w paszy, powoduj─ů bezp┼éodno┼Ť─ç u ┼Ťwi┼ä. Zearalenon ma te┼╝ dzia┼éanie toksyczne dla kom├│rek w─ůtroby.
     Fumonisyny odkryto stosunkowo niedawno. Stwierdzono oddzia┼éywanie tych mikotoksyn na kom├│rki nerwowe (rozmi─Ökanie m├│zgu) oraz powstawanie nowotwor├│w prze┼éyku i w─ůtroby. Dla powy┼╝szych substancji do tej pory w Unii Europejskiej nie by┼éo wsp├│lnych ustalonych warto┼Ťci granicznych i maksymalnych. Dopiero w roku 2005 przyj─Öto ustawowo warto┼Ťci graniczne dla mikotoksyn fuzaryjnych w Unii Europejskiej (tab.2).
 
    
 
    
    
 
     Poniewa┼╝ Unia Europejska nie mog┼éa doj┼Ť─ç do porozumienia, w mi─Ödzyczasie w poszczeg├│lnych krajach cz┼éonkowskich przyjmowano normy krajowe lub szczeg├│┼éowe zalecenia. Dla por├│wnania, za┼é─ůczono dwie tabele z obowi─ůzuj─ůcymi (lub zalecanymi) warto┼Ťciami odno┼Ťnie mikotoksyn w Niemczech (tab.3 i tab.4).
 
    
 
    
    
 
 

M. Ko┼éaczy┼äska-Janicka 
 

strona g┼é├│wna biblioteki poprzednia strona      strona 36     nast─Öpna strona spis tre┼Ťci    redakcja

 © Centralna Biblioteka Rolnicza, Warszawa 2006